Zaburzenia poznawcze mogą wyprzedzać powstanie otępienia. Zgodne z Międzynarodową Klasyfikacją Chorób i Problemów Zdrowotnych- ICD-10 otępienie jest zespołem spowodowanym chorobą mózgu, zwykle przewlekłą i postępującą, w którym dochodzi do licznych zaburzeń wyższych funkcji korowych, takich jak: pamięć, myślenie, orientacja, rozumienie, liczenie, uczenie się języków, zdolność porównywania, osąd i dokonywanie racjonalnych wyborów. Świadomość osób dotkniętych otępieniem jest jasna. Upośledzeniu funkcji poznawczych zwykle towarzyszy, a czasami poprzedza, osłabienie kontroli nad reakcjami emocjonalnymi, zachowaniem w grupie społecznej czy motywacją.
Otępienie jest czołowym objawem choroby Alzheimera. We wczesnej fazie u chorych stwierdza się częste zapominanie i roztrzepanie, uczucie przewlekłego zmęczenia, trudności w przypominaniu znanych sobie słów, niemożność przyswajania nowych informacji, pogorszenie oceny wydarzeń i możliwości samodzielnego funkcjonowania w społeczeństwie. Pojawiają się problemy w pracy, trudności językowe, trudności w podróżowaniu do nieznanych miejsc.
Zaburzenia te widoczne są dla członków rodziny, którzy jako pierwsi dostrzegają rozwój choroby.
W dalszym etapie pojawia się konieczność pomocy choremu przy ubieraniu się. Dołącza się dezorientacja co do czasu i/lub miejsca, a także problemy w przypominaniu sobie np. imion dzieci i wnuków. W rozwiniętej fazie choroby niezbędna staje się pomoc przy jedzeniu i podczas toalety, może pojawić się nietrzymanie moczu i stolca oraz dezorientacja co do własnej osoby.
Istnieje kilka prostych testów mogących ujawnić zaburzenia pamięci u tych osób.
